ارتباطات توسعه و الهیات رهایی بخش

الهيات رهايي بخش داراي سه مرحله كاملا مجزا بود و در اصل با كليساي كاتوليك در ارتباط بود، اما هم اكنون به مفهوم و روشي براي ديگر مذاهب نيز گسترش يافته است. اولين مرحله در سال 1891 و با انتشار بخش نامه Rerum Novarum آغاز شد. اين بخش­نامه براي عدالت اجتماعي بيشتر و پاياني براي استثمار كار كارگران فراخوانده شد. دومين مرحله در دهه 1980 آغاز شد و به سمت تمركز بر آمريكاي لاتين، در ميان كشيشان و راهبه­ها، گرایش یافت كه هم اصلاحات ارضي و هم عدالت اجتماعي را ترويج مي­كرد. سومين مرحله در دهه 1980 آغاز شد و  به ديگر مذاهب و به خصوص پروتستان­هاي انجيلي كه الهيات كامروايي را ترويج مي­كردند، انتشار يافت. اين مرحله شامل پول بانك­هاي كوچك و كليسا مي­شد كه توسط جلساتي براي كمك به فقرا اداره مي­شد.

 

اولين مرحله و بخش نامه  Novarum Rerum

در سال 1891، پاپ لئو سيزدهم، بخش نامه كليسايي پيشروي را منتشر كرد كه براي رفتار بهتر با طبقات كارگر، عدالت اجتماعي، مدارا با اتحاديه­ها و ديگر انجمن­هاي كارگري و پخش عوايد انقلاب صنعتي به غير از صاحبان و مديران را درخواست مي­كرد. همراه با اين بخش­نامه، دو تجربه ارتباطاتي توسعه بخش ظهور يافت؛ يكي در اروپا و ديگري در آمريكاي شمالي.

در اروپا حركت عمده در انگليس بود، هر چند تجربيات ديگري در سوئد و اسپانيا نيز گزارش شد. جنبش انگلستان توسط اوبي. جي.كاسترتون[1] رهبري مي­شد.

وي گزارش­ها و مقالاتي در مجلات نوشت و سخنراني­هايي در ميان عموم ايراد كرد كه آنها را به عدالت اجتماعي، كمك به فقرا و اصلاحات ارضي كه وي تعميم­گرايي[2] مي­ناميد، فرا مي­خواند. اين سخنراني­ها و مقالات براي صاحبان عمده زمين و براي صاحبان اخير اراضي ايراد مي­شد تا دارايي­هايشان را با كاركنان طولاني مدت خود تسهيم کنند.

از آنجا كه خانواده سلطنتي بريتانيا بزرگترين مالكان زمين در بريتانيا بودند، شديدا بر عليه اين تعميم­گرايي به مبارزه برخواستند. كاسترتون هنوز هم بخش­نامه پاپ در سال 1891 را به عنوان هدف خود در نظر مي­گرفت و كمك به فقرا، كه مشمول كنشي سياسي مي­شد را خواستار بود. ايده­هاي وي، مهارت­هاي ارتباطاتي و هوش روزنامه­نگاري­اش، تعداد زيادي پيرو را به دنبال خود كشاند.

اما جنبش تعميم­گرايي در پايان به سه دليل شكست خورد. اول اينكه رهبر كاريزماتيك جنبش، كاسترتون، در سال 1936 بدون جانشيني قدرتمند درگذشت. دوم اينكه انحطاط عظيم[3] چشم­انداز اقتصادي را به شدت تغيير داد و سوم جنگ جهاني دوم بود كه در اواخر دهه 1930 در اروپا رخ داد و همه منابع را به سمت تشكيلات نظامي برد. بنابراين نگراني راجع به اصلاحات ارضي به كناري نهاده شد. در مجموع كنش تعميم­گرايي به تجربه ارتباطات توسعه بخش ناكامي تبديل شد.

 

جنبش آنتي گونش و گسترش آموزش

اين جنبش ارتباطاتي توسعه بخش در دانشگاه اس.تي فرانسيس اگزاوير[4] در شرق كانادا در شهر آنتي گونش نووا اسكاتيا مستقر  بود. رهبر اصلي اين جنبش پدر كودي بود كه دوباره بيانيه 1891 پاپ را به عنوان چالشي براي همياري و آموزش به فقرا به كار برد. كودي قصد كمك و آموزش كشاورزان، معدن­چي­ها و ماهيگيران در تمام اطلس كانادا را داشت. كودي و ديگران از طريق دانشگاه نشست­هايي براي كارگران، انجمن­هاي دانشجويي خانگي و برنامه رهبري شش هفته­ايي را از طريق اداره توسعه در اس.تي فرانسيس اگزاوير برگزار مي­كرد. اين انجمن­ها داراي خبرنامه و روزنامه­هاي مناسب بودند. در اواخر دهه 1930 بيش از 100 انجمن دانشجويي، بيش از 1000 مشاركت كننده داشت. كودي به عنوان خطيب بزرگ و از بعد سياسي دانا، سرانجام جنبش دانشجويي را به سمت اتحاديه­هاي كارگري هدايت كرد، به اين منظور كه آنها نبايستي استثمار شوند و تعداد بسيار زيادي اتحاديه معتبر  و به خصوص در شهرهاي كوچك و روستاهاي ماهيگيري داير كرد. با مرگ كودي در سال 1959، اين دانشگاه موسسه بين­المللي كودي را براي ادامه كار ترويج اصول ارتباطات توسعه بخش و آموزش، به ويژه در سخنراني عمومي براي كمك به فقرا تاسيس كرد. نزديك به 5000 كارورز توسعه از بيش از 100 كشور در نيمكره جنوبي، در كارگروه­ها و سمينارهاي اين موسسه از زمان آغاز آن شركت كرده­اند.

دومين مرحله

دومين مرحله اصولا به كليساي كاتوليك در آمريكاي شمالي مرتبط مي­شد. اين مرحله در ميان دهه 1950 آغاز شد كه در جستجوي گسترش آموزش كليسا بود كه شامل آموزه­هاي عيسي مسيح براي رهايي­بخشي ستمديدگان در زندگي­شان و نيز ناجي انها در زندگي اخروي آنها مي­شد. اين مرحله متمايل به جناح چپ مركز بود و بسياري از آمريكائياني كه مذهب يسيوعيون را آموزش ديده بودند و ديگر روحانيون پيشروي كه از اين الهيات در سرتاسر آمريكاي جنوبي پشتيباني مي­كردند را تا خود به همراه داشت.

ماموريت بالا بردن علامت اجتماعي، حقوق بشر، دستمزدها، كاهش سختي­هاي كار و اصلاحات ارضي مطابق با اهداف و كردارهاي كليسا بود. همچنين اگر چه تنها شيوه براي دستيابي به اين موضوع بود كه بعد از هدف عدالت اجتماعي به پيروان بايستي از لحاظ سياسي فعال شوند كه اين امر محقق شد. اين موضوع تا زمان كاردنيال­هاي قدرتمند آمريكاي لاتين در كليساي كاتوليك وجود داشت و اغلب كساني كه با مالكان ثروتمند زمين رابطه دوستي داشتند، نخبه­گان حاكم و رهبران نظامي، اين جنبش را به مثابه جنبشي دهقاني نظاره مي­كردند كه مي­توانست ترقي كند و به اندازه­ايي قدرتمند شود كه حتي قدرت آنها و همچنين سرآمدي آنها و اغلب دوستان قدرت طلب آنها را به چالش بكشد. همراه با كاردنيال­هاي قدرتمند و ديگر جنبش­هاي موسوم به رهايي­بخش همچون ماركسيست­ها، سوسياليست­ها و يا كمونيست­هاي با ايمان، چندان طول نكشيد كه واتيكان و پاپ اخير قوانيني براي توقف جنبشي غير رسمي الهيات رهايي­بخشي و در طرفداري از فقرا را اعلام كردند. تشويق به فعاليت شديد سياسي در ميان فقرا و تلاش براي تغيير و بهبود شرايط زندگي آنها، با به چالش كشيدن طبقات حاكم براي عدالت به مثابه تهديدي براي رهبران كليسا و همچنين ساختار تشكيلات سياسي تلقي مي­شد. اين واقعيت كه برخي از كشيشان ممتاز محلي در برزيل، پرو، كلمبيا و جاهاي ديگر شروع به نوشتن راجع به زيبايي الهيات رهايي­بخش در زمينه جنبش كاتوليكي كارگري و ماركسيسم كردند، تنها براي پنهان كردن بخش كاردينال­ها و نيز ديگر رهبران ارائه مي­شد. در نتيجه آن، واتيكان با مداخله بر عليه واعظان، با تهديد شديد همراه با تكفير نشست­ها و كنفرانس­ها، به دهان روحانيوني كه به ترويج الهيات رهايي­بخشي مي­پرداختند، سيلي زد.

تا امروز هم پيروي عمده­ايي از الهيات رهايي­بخشي در آمريكا جنوبي وجود دارد. اين جنبش به عنوان سكوي جنبش فمنيست در پي دستيابي به طرفداران خود است و هنوز هم ادامه دارد. برخي از حمايت­هاي زير زميني از اين داعيه فمنيستي از سوي راهبه­هاي كاتوليكي انجام مي­گيرد كه از اسقف­ها و كاردينال­هاي محلي خودشان جدا شده و براي كمك به مساله فقر با انها متفاوت هستند.(5)

 

گام سوم و شكوفايي الهيات

نهايتا، جنبشي وابسته به مذهب، با عنوان« شكوفايي الهيات» در نيمكره جنوبي وجود دارد. جماعت­هاي حاضر در كليسا اظهار مي­كنند كه فقير بودن در بين نسل­ها خواست و ارادۀ خدا نيست. غني­تر شدن از بعد اقتصادي و خود- بسنددي[5]، اخلاق مذهبي و دعاي يك شنبه جديدي بود. هم اكنون برخي از خانواده­هاي كاتوليك كه قرن­هاست كاتوليك باقي مانده­اند، در حال تغيير مذهب خود به پروتستانيزم هستند به اين اميد كه زندگي بهتري در انتظار آنهاست. انها در تلاش براي شكست كليساي كاتوليك هستند تا زندگي خود را از بعد اقتصادي در بين نسل­ها بهبود بخشد و تا زماني كه فقر تداوم يابد، مبارزه آنها ادامه خواهد داشت.

اين مرحله سوم هنوز چندين كشيش و پرستار را حامي الهيات رهاي­بخشي در محيطي زيرزميني مي­بيند نه به اين خاطر كه آنها را به خاطر سرپيچي از دستورات مذهبي بيرون انداخته باشند و يا اينكه آنها را مجبور به ترك آمريكاي لاتين كرده باشند. آنها تنها از فراخوان پاپ لئو سيزدهم براي عدالت پيكار سياسي پيروي مي­كنند. اساسا آنها مجموعه­ايي از پيك­هاي كاتوليك بي­خانمان هستند كه اهداف Novarum Rerum  را براي برقراري نقشه راه، جهت تغيير اجتماعي را دنبال مي­كنند. آنها از ارتباطات گروهي كوچك در مكان­هاي محلي همراه با وبلاگ­هاي اينترنتي استفاده مي­كنند تا پيام الهيات رهايي­بخشي خود را به گوش مردم برسانند، تا زماني كه سران كليسا هنوز از نخبه­گان قدرتمند و مالكان عمده زمين طرفداري مي­كنند، آنها را به دام بيندازند.

نهايتا، مذهب تنها يكي از چيزهاي بسيار ارزشمندي است كه استعمارگران اروپايي، هنگامي كه به دنبال سرزمين­هاي جديد در اطراف دنيا بودند، براي مستعمرات به همراه آوردند. استعمارگران همچنين معين كردند كه عدم توازن عظيم قدرت، به طرفداري از آنها هدايت مي­شود. مديران استعمار از اروپا، خرده مالكان را براي خسارت زدن به روش­ها و سنت هاي محلي كه شامل زبان و مناسك تاريخي مي­شد را اداره مي­كردند. هنگامي كه اين مديران به اروپا بازگشتند، آنها نه تنها ثروت زيادي را با خود به همراه بردند، بلكه مجموعه­ايي از مصنوعات فرهنگي گرانبها را نيز چپاول كردند. بسياري از آنهايي كه به اروپا باز گشتند آنهايي را كه بر مديريت زمين­هاي بزرگ گماشته بودند را جا گذاشتند كه تا به امروز نسل­هاي آنان، كنترل را در دست دارند.

چاپ کتاب پروبلماتیک هویت در مطالعات فرهنگی...